kps

kowalczyk

CenyRolnicze
19 października 2021, Wtorek.
Kursy walut wg NBP: USD USD - 3.9212 EUR EUR - 4.5717 GBP GBP - 5.4084 DKK DKK - 0.6144
Archiwum


18.10.2021 13:07 DRÓB, cena tuszki hurt: 5,20-6,00 zł/kg, średnia: 5,55 zł/kg (na podstawie informacji z 11 ubojni)

18.10.2021 MATIF: pszenica GRU21-274,00 (-0,72%), kukurydza LIS21-245,25 (-0,20%), rzepak LIS21-673,75 (+0,19%) [euro/t]

18.10.2021 SPRZEDAM 30 TON KUKURYDZY, transport firmowy, mazowieckie, ostrowski, 07-320, tel.: 790 338 005

18.10.2021 SPRZEDAM 4 BYKI, hf, 650 kg, podlaskie, sokólski, 16-140, tel.: 510 641 861

18.10.2021 SPRZEDAM 15 BYKÓW, mięsny, 730 kg, kuj.-pom., toruński, 87-140, tel.: 508 131 008

15.10.2021 KUPIĘ 24 TONY SALETRY AMON., transport firmowy, warm.-maz., nidzicki, 13-111, tel.: 601 443 835

14.10.2021 SPRZEDAM 11 BYKÓW, mieszaniec, 700 kg, mazowieckie, ciechanowski, 06-460, tel.: 503 123 360

14.10.2021 SPRZEDAM 1 KROWĘ, 680 kg, śląskie, żywiecki, 34-325, tel.: 784 164 148

Dodaj komunikat

zm skiba

zm skiba

Zagadkowa historia ciągnika EH4x4

Hanna Krugiełka

Czasem aż trudno w to uwierzyć, ale historia rozwoju technicznego w naszym kraju cały czas pełna jest niezwykłych, ciekawych, wciąż nierozwiązanych zagadek. Także tych z zakresu rolnictwa. Jedna z nich dotyczy ciągnika zaprojektowanego w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia w Ursusie - ciągnika o nazwie EH4x4. Traktor ten miał być następcą powszechnie znanego C-45. Co się stało z EH4x4? Dlaczego niewielu o nim słyszało?

 

 

Nazwa ciągnika od inicjałów konstruktora?

Profesor Politechniki Warszawskiej, Edward Habisch, jeszcze przed II wojną światową był kierownikiem Działu Pojazdów Specjalnych PZInż. Po zakończeniu prac nad ciągnikiem C-45, przy współpracy z ZM Ursus rozpoczął prace nad projektem niezwykłego i bardzo nowatorskiego ciągnika, który został nazwany prawdopodobnie od jego inicjałów - EH.

Fot. Prof. Habich przy prototypie ciągnika EH 4x4

Fot. Prof. Habich przy prototypie ciągnika EH 4x4 w 1962 r. na wystawie „Politechnika Warszawska w Służbie Gospodarki Narodowej”

Siła ciągnika, a potrzeba nowej konstrukcji

Siła uciągu ciągnika to jeden z najważniejszych parametrów mówiących o efektywności jego pracy. Ogranicza ją zasadniczo siła tarcia pomiędzy kołami napędowymi a podłożem. Przekroczenie siły tarcia powoduje poślizg, który jest niczym innym jak utratą przyczepności. Siła tarcia uzależniona jest od nacisku na podłoże. Wynika z wagi pojazdu oraz samego podłoża. Z tego potrzeba dociążenia ciągników, dla zwiększenia tej siły i tym samym zwiększenie możliwej do uzyskania siły uciągu. W przypadku ciągników napędzanych na tylne koła, ciężar przenoszony przez nienapędzane koła przednie pozostaje niewykorzystany dla siły uciągu. W czasach istnienia PGR-ów, przy pracy na żyznych, ciężkich glebach dostrzeżono potrzebę zwiększenia siły uciągu ciągnika. Stąd pomysł profesora Habischa, przedwojennego konstruktora pojazdów gąsienicowych, na opracowanie ciągnika z napędem na cztery koła, ale z czołowym systemem skrętu.

Konstrukcja ciągnika EH4x4

W ciągniku EH4x4 żadne z kół nie było skręcane a kierunek jazdy zmieniało się poprzez rozłączenie napędu kół po stronie wewnętrznej łuku. Ten system kierowania i dzisiaj wykorzystuje się w mechanice maszyn budowlanych.

Rysunek konstrukcyjny ciągnika EH 4x4 wersja I

Rys. Rysunek konstrukcyjny ciągnika EH 4x4 wersja I - widok z boku w częściowym przekroju podłużnym

Pierwszy projekt ciągnika EH4x4 profesor Habich stworzył w latach 1951-53. Wykorzystał przy nim zespół napędowy z radzieckiego ciągnika gąsienicowego KD-35. Podczas testowania prototypu ciągnika EH4x4 wykryto pewną niedoskonałość. Ciągnik obciąża pług mimoosiowo w czasie orki, a to wymusza jego samoczynny skręt w kierunku bruzdy. W przypadku zwykłego ciągnika możliwa jest niwelacja tego skrętu poprzez skierowanie kół w przeciwnym kierunku. Natomiast w przypadku prototypu ciągnika EH4x4 dla utrzymania obranego kierunku jazdy należało ciągle rozłączać boczne sprzęgło.

 

Dla likwidacji tej niedoskonałości w kolejnym prototypie konstruktor ciągnika EH4x4 wprowadził możliwość kierowania wszystkimi kołami. Każde koło posiadało swój własny przegub i swoją własną zwrotnicę. Dzięki temu można było skręcać kołami o bardzo mały kąt, ale wystarczał on do korekty toru jazdy przy wykonywanej orce. Lekkie ruchy kierownicą powodowały tylko skręcenie kół. Większy ruch wiązał się z uaktywnieniem czołowego systemu kierowania i rozłączał napęd kół wewnętrznych.

Rys. Rysunek konstrukcyjny ciągnika EH 4x4 wersja II

Rys. Rysunek konstrukcyjny ciągnika EH 4x4 wersja II widok z góry. Widoczne drążki kierownicze i przeguby w półosiach w napędzie kół, pozwalające na niewielkie kąty skręcenia kół przy kierowaniu ciągnikiem

Rysunek konstrukcyjny ciągnika EH 4x4 wersja II widok z przodu

Rys. Rysunek konstrukcyjny ciągnika EH 4x4 wersja II widok z przodu częściowo w przekrojach poprzecznych. Widoczny przegub w półosi i koła zębate gitary przeniesienia napędu na wszystkie koła

Po dokonaniu tych zmian nowoczesny EH4x4 wydawał się być idealnym technicznym rozwiązaniem i oczekiwał na wprowadzenie do produkcji. Przygotowały się do niej zakłady Bumar-Łabędy. Wcześniej po sprawdzeniu prawidłowości działania najpierw prototyp wersja I, a potem i wersja II zostały przekazane do Zakładu Doświadczalnego Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa w Kłudzienku do badań eksploatacyjnych. Wykazały one bardzo dobre działanie prototypów i ich właściwości terenowe, dużą zwrotność oraz łatwość jazdy w trudnym terenie, a próby orki potwierdziły uzyskanie bardzo dużych sił uciągu bez występowania nadmiernych poślizgów. Pojawiły się jednak również i niekorzystne zjawiska. Było to niszczenie uprawy przy ostrym skręcie oraz przypadki zrywania opon z obręczy przy ostrych skrętach na twardym podłożu o dużej przyczepności. Zastosowane standardowe opony rolnicze nie nadawały się do tych celów, a innych wówczas nie było.

Ciągnik EH 4x4 wersja I w czasie badań

Fot. Ciągnik EH 4x4 wersja I w czasie badań w Zakładzie Doświadczalnym Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa w Kłudzienku. Badania wykazały doskonałą terenowość ciągnika (ze zbiorów Katedry Ciągników PW, fot H. Rosiak)

Co się stało potem?

Właściwie nie wiadomo. Pewnym jest, że EH4x4 w Polsce nie wszedł do masowej produkcji. Jedno z wyjaśnień mówi, że po roku 1956 zmieniła się polityka państwa. Zrezygnowano z koncepcji tworzenia kołchozów i tak ciężki ciągnik okazał się niepotrzebny. Ciekawsze wyjaśnienie to tak duża innowacyjność tego ciągnika, że nie został on w należyty sposób doceniony w naszym kraju. Dziwnym trafem od 1952 r. we Włoszech wszedł do produkcji ciągnik Bruco T45, bliźniaczo podobny do EH4x4. Jak zwykle w takich przypadkach można spekulować co było pierwsze... Prace nad obydwoma ciągnikami trwały jednocześnie.

 

Należy wspomnieć również o pomyśle wykorzystania EH4x4 do celów wojskowych, ze względu na łatwość jazdy tym ciągnikiem w terenie. Jednak i ten pomysł nie został zrealizowany. Niewątpliwie historia ciągnika EH4x4, a raczej brak dalszej części tej historii nie jest do końca wyjaśniony. Niektóre źródła podają też, że podobne ciągniki powstawały w USA. Bruco T45 był produkowany we Włoszech do 1970 roku. Zadziwiające jest to, iż Włosi zwlekali o rok z opatentowaniem swojego ciągnika. Może myśleli, że Polacy już go opatentowali? 

 

Dlaczego ciągniki te sprawdziły się w innych krajach, a miały nie sprawdzić się w Polsce? Co się stało z prototypami EH4x4? Tego też nie wiadomo. Ich ślad kończy się w IBMER (Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa) w Kłudzienku. Przypuszcza się, że być może zostały złomowane...

Zagadka innowacyjnego ciągnika EH4x4 ciągle pozostaje nierozwiązana.

Źródła:

  1. http://www.retrotraktor.pl/readarticle.php?article_id=156
  2. Zbigniew Szydelski: "Zarys historii polskich ciągników rolniczych", wydano nakładem autora, Warszawa 2014 r.

http://bcpw.bg.pw.edu.pl/Content/5360/Szydelski_Zarys_hostorii_polskich_ciagnikow.pdf

  1. Jacek Gembara: „Traktory i kombajny PRL-u”, Dom Wydawniczy Księży Młyn, Łódź 2018 r.

Hanna Krugiełka
Autor: Hanna Krugiełka
Hanna Krugiełka - absolwentka Akademii Rolniczej w Poznaniu, kilkuletni pracownik jednostek państwowych związanych z rolnictwem. Entuzjastka rolnictwa ekologicznego, miłośniczka przyrody. Pasjonatka sztuki słowa i praktykująca ją w różnych dziedzinach..

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.   Wszystkie artykuły autora
Najnowsze artykuły autora:

Loading comments...

Copyright © CenyRolnicze 2021. All rights reserved | Polityka prywatności i plików cookies | Regulamin serwisu