Dodaj ogłoszenie

CenyRolnicze
NOTOWANIA
28 stycznia 2020, Wtorek.
Kursy walut: USD USD - 3,8844 EUR EUR - 4,2794 GBP GBP - 5,0614 DKK DKK - 0,5727
Archiwum
28.01.2020 MATIF: pszenica kons. MAR20 - 194,50 (+ 013%), kukurydza MAR20 - 169,75 (- 0,29%), rzepak LUT20 - 404,50 (+ 0,25%) [euro/tona] +++ +++ +++ 27.01.2020 12:24 DRÓB, cena tuszki w hurcie: 5,20 - 5,80 zł/kg, średnia: 5,44 zł/kg (na podstawie informacji z 16 ubojni) +++ +++

Bezmleczność poporodowa u loch – jak jej zapobiegać?

Martyna Frątczak

Dla przeżywalności i wzrostu prosiąt niezbędna jest odpowiednia ilość siary oraz mleka. Ten warunek niestety nie zawsze jest osiągany. Poporodowy zespół upośledzenia mleczności u świń (PDS, od ang. postpartum dysgalactia syndrome) charakteryzuje się niewystarczającym wytwarzaniem przez maciorę siary i mleka w czasie kilku pierwszych dni po porodzie. PDS występuje na całym świecie i wiąże się z bardzo dużymi stratami finansowymi. Do jego rozwoju przyczynia się wiele czynników, a zapobieganie mu nie zawsze jest proste.

 

W starszej literaturze w opisie zaburzenia wykorzystywano termin zespołu MMA (od ang. mastitis, metritis, agalactia – zapalenie gruczołu mlekowego, zapalenie macicy, bezmleczność). Obecnie MMA uważa się za podtyp PDS – bezmleczność nie wiąże się bowiem zawsze z zapaleniem gruczołu mlekowego lub macicy.

Jak często występuje?

Częstość występowania zespołu bardzo różni się między stadami trzody chlewnej na całym świecie.

Przykładowo, w czasie 16 405 porodów odnotowanych w ciągu jednego roku w 31 stadach trzody chlewnej w Illinois w USA zaburzenia mleczności odnotowano u 6,9% loch. W poszczególnych stadach liczba ta wahała się od 1,1% do 37,2%.

Badania stad w Szwecji pokazały częstość występowania PDS wahającą się od 5,5% w małych stadach do 10,3% w dużych stadach.

Jedno z nowszych badań przeprowadzonych w Belgii ujawniło że aż 34% ze 110 stad trzody chlewnej doświadczyło problemów związanych z PDS w ciągu roku produkcji.

Objawy kliniczne

Do objawów, które mogą (ale nie muszą wszystkie, u wszystkich osobników) występować w przebiegu PDS u macior i prosiąt należą:

U macior:
1) Objawy miejscowe: bezmleczność/niska produkcja siary i mleka, zapalenie gruczołu mlekowego, wydzielina z pochwy

2) Objawy ogólne: gorączka, skrajne wyczerpanie, anoreksja

U prosiąt:
1) młodszych niż 1 tydzień: zwiększona śmiertelność, biegunka, duże różnice w tempie rozwoju poszczególnych prosiąt
2) starszych niż 1 tydzień: duże różnice w tempie rozwoju poszczególnych prosiąt, niska waga odsadzeniowa

W skali całego stada zauważymy natomiast z pewnością zmniejszenie liczby odchowanych prosiąt / na maciorę / na rok.

Przyczyny zaburzeń – rola bakterii i ich toksyn

Nadal nie udało się w pełni wyjaśnić sposobu, w jaki rozwija się zespół PDS u macior. Ze względu na wieloczynnikowy charakter zespołu, pojedynczy powód prawdopodobnie nie istnieje.

Niektórzy eksperci sugerują, że kluczową rolę w rozwoju PDS mają endotoksyny wytwarzane przez bakterie Gram-ujemne w jelitach świń.

Hipotezę tę potwierdzają badania, w których lochom w okresie okołoporodowym podano endotoksynę LPS bakterii E. coli. Zwierzęta rozwinęły w efekcie objawy podobne do zespołu PDS. Powodem takiej reakcji mogło być gromadzenie się w gruczole mlekowym czynników zapalnych (jako wynik ogólnej choroby).

W innych badaniach bezpośrednie wlewy endotoksyny bakteryjnej do gruczołu mlekowego loch wiązały się z zapoczątkowaniem odpowiedzi odpornościowej i w efekcie spadkiem mleczności.

Zwierzęta miały również znacznie obniżone stężenia wapnia i fosforu we krwi. Takie niedobory mineralne mogły być skutkiem podwyższonego we krwi stężenia hormony stresu – kortyzolu oraz czynników zapalnych.

Udowodniono ponadto, że endotoksyny bakterii powodują u loch i loszek spadek stężenia prolaktyny, hormonu kluczowego do zapoczątkowania i podtrzymania produkcji siary oraz mleka w gruczole mlekowym.

Przyczyną objawów typowych dla PDS mogą być endotoksyny nie tylko bakterii E. coli, ale również Klebsiella pneumoniae i wielu innych.

Źródłem endotoksyn we krwi jest zazwyczaj miejscowy stan zapalny w gruczole mlekowym, jednak toksyny mogą również pochodzić z przewodu pokarmowego, dróg moczowych czy układu rozrodczego (zwłaszcza przy przewlekłych zakażeniach po ciężkich porodach).

Rola hormonów

Znaczenie w rozwoju zespołu PDS może mieć również zaburzone funkcjonowanie tarczycy.

Zdrowe lochy w okresie poporodowym mają znacznie większą liczbę komórek tego gruczołu niż lochy, u których wystąpuje bezmleczność.

Hormony tarczycy biorą udział w wielu procesach metabolicznych, m.in stymulując procesy syntezy białek w gruczole mlekowym i zwiększając wydajność mleczną.

Przyczynami bezmleczności może być również niedostateczne wykształcenie tkanki gruczołowej przez niski poziom progesteronu, estrogenów łożyskowych, hormonu wzrostu i hormonów nadnerczy.

Bardzo ważna rola żywienia

Zmniejszone spożycie paszy i niska zawartość błonnika w paszy w okresie okołoporodowym często prowadzą do powstawania suchych i twardych odchodów, co przyczynia się do wystąpienia zaparć.

Utrudnione wydalanie kału powoduje wzrost liczby bakterii w jelitach i może powodować uwalnianie i wchłanianie ich endotoksyn. Według jednego z badań zaparcia występują w przybliżeniu u 25% macior z PDS. Zaparciom można zapobiec podając lochom pod koniec ciąży paszę o wyższej zawartości błonnika oraz odpowiednią ilość wody.  

Niektórzy eksperci uważają, że korzystne może być również zmniejszenie intesywności karmienia w tym okresie. Badania pokazują, że bardzo tłuste luchy są bardziej narażone na wystąpienie PDS. Zaleca się obniżanie dawki paszowej na 2-3 dni przed porodem.

Dobrą strategią może być ograniczanie częstotliwości karmienia tuż po porodzie. Z badań wynika, że  karmienie macior bez ograniczeń wkrótce po porodzie zwiększa ryzyko wystąpienia PDS.

Bardzo ważny jest również skład paszy, a zwłaszcza zawartość tłuszczy. Wykazano, że dieta laktacyjna o niskiej zawartości kwasów omega-6:omega-3 podawana od 8 dni przed porodem poprawiała mleczność loch i loszek.

Wykazano również, że do wystąpienia bezmleczności u loch predysponują niskie poziomy witaminy E w diecie.

W zmniejszeniu częstości występowania PDS pomóc może zadawanie lochom pod koniec ciąży i w okresie okołoporodowym probiotyków. Dodawanie do paszy ciężarnych i karmiących loch kwasu mrówkowego w ilości 10g/kg paszy znacząco zwiększało ich wydajność mleczną.

Należy uważać na źródło i warunki przechowywania paszy dla loch. Produkcję mleka u macior zakłócać może skarmianie ziarnami zanieczyszczonymi sporyszami grzyba buławinki czerwonej (Claviceps purpurea). Grzyb wytwarza toksyny - alkaloidy - blokujące receptory dla prolaktyny w gruczole mlekowym. W ich efekcie hamowana jest produkcja siary i mleka.

Stres szkodzi: system utrzymania i zarządzanie stadem

W zapobieganiu bezmleczności dużą rolę odgrywają warunki, w jakich przebywają lochy przed i po porodzie.

Ważna jest odpowiednia wielkość kojca. Wykazano, że częstość występowania PDS jest wyższa u loch utrzymywanych w kojcach o szerokości 60 cm w porównaniu do loch przebywających w kojcach o szerokości 67 cm.

PDS występuje również częściej u loch poddanych gwałtownej zmianie środowiskowej i przenoszeniu do kojców na kilka dni przed porodem.

W jednym z badań wykazano, że przenoszenie prośnych loch do kojców porodowych na 4 dni przed przewidywanym terminem porodu powodowało większą częstość występowania PDS niż w przypadku przenoszenia prośnych loch na 7 dni lub wcześniej.

Dla prawidłowego przebiegu porodu i laktacji konieczny wydaje się odpowiedni okres aklimatyzacji lochy do nowego środowiska – trwający minimum 7, a najlepiej 14 dni.

Znaczenie ma również podłoże. Materiał ściołowy w kojcach porodowych znacząco obniża stres odczuwany przez lochy i loszki.

Wykazano, że czas trwania porodu był znacznie dłuższy dla loch trzymanych w kojcach bez materiału ściołowego (średnio 311 min) w porównaniu do loch w kojcach porodowych wzbogaconych ściółką ze słomy (218 min).

Należy odpowiednio dobrać ściółkę - stosowanie trocin jako ściółki może powodować namnażanie Klebsiella pneumoniae. Znacznie lepiej sprawdzi się słoma lub piasek.

Innym ważnym czynnikiem jest odpowiednie umieszczenie w kojcu lamp grzewczych dla prosiąt. Przegrzanie gruczołów mlekowych maciory przez nieodpowiednie ich umieszczenie zmniejsza produkcję mleka. Skutki stresu cieplnego u macior w okresie laktacji obejmują niższe spożycie paszy i obniżoną produkcję mleka.

Odpowiednia higiena kojcówa i dezynfekcja kojców porodowych również mają kluczową rolę w zmniejszaniu częstości występowania bezmleczności, przewlekłego mastitis u loch oraz zmniejszaniu śmiertelności prosiąt.

Bardzo ważne jest również nadzorowanie porodów. Fachowa pomoc podczas ciężkich porodów u loch pomaga w ograniczeniu występowania problemów z bezmlecznością.

Nieprawidłowe utrzymanie i zarządzanie stadem może przyczyniać się do bezmleczności poporodowej na tle stresu (PSA, od partus stress agalactia). Występuje ona zazwyczaj u pierwiastek lub loch w drugiej ciąży.

Podsumowanie: Jak skutecznie zapobiegać?

Elementami profilatyki wystąpienia PDS w stadzie powinny być przede wszystkim odpowiednia selekcja osobników do rozrodu i remont stada. Inseminacja powinna być wykonywana wyłącznie u dojrzałych płciowo samic w okresie rui. Należy unikać wybierania do rozrodu zatuczonych samic. Lochy powinny być odpowiednio żywione w czasie ciąży i w okresie okołoporodowym, należy również zadbać o ich warunki utrzymania.

 

Źródła:

Maes, D., Papadopoulos, G., Cools, A., & Janssens, G. P. (2010). Postpartum dysgalactia in sows: pathophysiology and risk factors. Tierärztliche Praxis Ausgabe G: Großtiere/Nutztiere38(S 01), S15-S20.

Papadopoulos, G. A., Vanderhaeghe, C., Janssens, G. P., Dewulf, J., & Maes, D. G. (2010). Risk factors associated with postpartum dysgalactia syndrome in sows. The Veterinary Journal184(2), 167-171.

Martyna Frątczak
Autor: Martyna Frątczak
Martyna Frątczak, studentka Weterynarii, zainteresowana szeregiem zagadnień związanych z medycyną zwierząt, ekologią i epidemiologią. Pasjonatka literatury pięknej i popularnonaukowej. W przyszłości chciałaby połączyć pracę lekarza weterynarii z prowadzeniem badań naukowych.

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Najnowsze artykuły autora:

Może zainteresuje Cię również:

Kandydat na prezydenta RP: Mnie zwierzęta, które s

- Ludzie i zwierzęta, świat mnie będzie sądzić. Stworzenie m

Chcesz mieć świnie? Musisz wybudować biogazownię.

Władze gminy Wola Krzysztoporska (woj. łódzkie) zamierzają w

Szczęśliwe czy smutne świnie? Wygląd fermy wpływa

Zdjęcia zwierząt gospodarskich zawsze towarzyszą medialnym d