Dodaj ogłoszenie

CenyRolnicze
NOTOWANIA
17 września 2019, Wtorek.
Kursy walut: USD USD - 3,9412 EUR EUR - 4,3410 GBP GBP - 4,8882 DKK DKK - 0,5813
Archiwum
16.09.2019 MATIF: pszenica kons. GRU19 - 171,75 (+ 0,88%), kukurydza LIS19 - 163,75 (+ 0,61%), rzepak LIS19 - 388,00 (+ 1,17%) [euro/tona] +++ +++ +++ 16.09.2019 12:10 DRÓB, cena tuszki w hurcie: 5,00 - 5,60 zł/kg, średnia: 5,30 zł/kg (na podstawie informacji z 18 ubojni) +++ +++

Nietypowe zachowania zwierząt - stereotypie

Redakcja
Rys. 1

Zmiany w procesie zachowań, są konsekwencją zachodzących procesów psychicznych, które z kolei są wynikiem niekorzystnych czynników środowiskowych. Najczęściej zmiany te odbiegają znacznie od zachowań normalnych (właściwych dla danego gatunku, płci, rodzaju behawioru, potrzeb lub roli pełnionej w stadzie). Stereotypiami nazywamy proste, rytmicznie powtarzane czynności, które nie mają widocznego celu i nie prowadzą do zaspokojenia potrzeb fizjologicznych zwierzęcia. Stereotypie porównywane są w medycynie człowieka do zaburzeń psychicznych o obsesyjnym, motorycznie powtarzalnym natrętnym zachowaniu, o charakterze obserwowanym w początkach schizofrenii, zespołu Tourette’a (licznego rodzaju tiki i słowa wypowiadane niekontrolowanie) oraz autyzmu. Przyczyn stereotypii szukano w podłożu genetycznym, dlatego eliminowano ze stada te zwierzęta, które wykazywały „anormalne” zachowania. Potwierdzono to badaniami dotyczącymi „stresowrażliwości” zwierząt, w doświadczeniu wyodrębniono podatne na stres zwierzęta jednej rasy (u świń), u których wykazano korelację między stresowrażliwością, a występowaniem stereotypii.

 

Ponadto do przyczyn powstawania anormalnych zachowań zalicza się także czynniki żywieniowe, a dokładniej nieodpowiedni skład podawanej paszy oraz zbyt rzadko organizowane odpasy. Jednak nie tylko u zwierząt roślinożernych istnieje ten problem. U świń podawanie dawki o zbyt dużej koncentracji składników odżywczych, a o zmniejszonej ilości włókna surowego, znacznie skraca czas odpasu i powoduje mniejsze „zapełnienie” przewodu pokarmowego. Ponadto, niedobór niektórych składników np. chlorku sodu, powoduje powstanie odruchu, a później utrwalonej stereotypii. Wpływ czynnika żywieniowego wpływa jedynie na powstanie stereotypii oralnych, nie tłumaczą one powstawania innych form zachowań patologicznych. Aby zrozumieć proces powstawania stereotypii najistotniejsze było odkrycie przez naukowców, że uruchomienie reakcji behawioralnej może przejawiać się w różny sposób, pierwszy – jako zdrowe z pierwotnymi wzorcami zachowanie (walka, agresja, ucieczka) lub drugie – w przypadku braku możliwości ujawnienia naturalnego behawioru lub ze względu na środowisko i wtedy ujawniają się zachowania patologiczne czyli stereotypie. Zatem, stereotypie świadczą o zaburzeniach psychicznych, powstałych w wyniku nadmiernego pobudzenia układu nerwowego dzięki nadmiarowi bodźców lub ich braku (co powoduje nudę i frustrację). Niestety z powodu zintensyfikowanej produkcji zmiany środowiskowe najczęściej maja charakter restrykcyjny, który ogranicza naturalne potrzeby poruszania się, kontaktów socjalnych, czynności prokreacyjnych, co w konsekwencji zmniejsza do minimum ilość stymulujących bodźców psychicznych. W warunkach stresu i niemożności adaptacyjnych procesów to stereotypie redukują pobudzenie emocjonalne i nie dopuszczają do uruchomienia regulacji endokrynnej. Obniżają fizjologiczny koszt adaptacyjny zwierzęcia i pomagają zapobiec wystąpieniu schorzeń o podłożu psychosomatycznym.

 
RODZAJE STEREOTYPII

 

Stereotypie przybierają różne formy i są one zależne od gatunku. U koni najczęściej występującą stereotypią jest ogryzanie żłobu (rys.1), łykanie powietrza – inaczej stereotypie oralne. Mechaniczną stereotypią o charakterze motorycznym jest chód wokół boksu, przechodzenie z nogi na nogę, kołysanie na boki głową, samookaleczanie, przekrzywianie szyi. Świnie najczęściej żują uwiązy, ogryzają prenty w kojcach, liżą ściany i próbują wylizywać drewna z legowisk. U cieląt po odsadzeniu występuję tzw. zabawa językiem, która polega na wkładaniu języka do nozdrzy, co więcej uwielbiają lizać i ssać wszystkie wystające elementy boksu. Najczęstsze i najbardziej urozmaicone stereotypie występują jednak u psów, pierwszą z nich jest bieganie w koło i próba złapania własnego ogona, kolejną jest skakanie w miejscu, bezruch, bardzo często występuje także natrętne kiwanie. Spośród oralnych stereotypii najczęstszą jest żucie kończyn i wylizywanie ich (co często doprowadza do infekcji), ssanie pachwin, spaczone łaknienie oparte o agresję, polifagia (wzmożone łaknienie), polidypsja (wzmożone pragnienie). Samoagresja u psów prowadzi do gryzienia własnych kończyć, warczenia na widok tylnich łap, atakowania obiektów i nieprowokowana agresja wobec ludzi (objawiająca się z ciągłym i rytmicznym szczekaniu). Drób wykazuje stereotypie o wzmożonej wokalizacji i ruchliwości.

 

LECZENIE

 

Próby poznania mechanizmów, które powodują stereotypie nie są w pełni poznane, spore trudności napotykają naukowcy którzy podejmują próbę rozwiązywania patologicznych zachowań u zwierząt. Pierwszym krokiem do rozpoznania i rozwiązania problemu jest upewnienie się czy nietypowe zachowanie jest stereotypią czy jest to zachowanie spowodowane innym czynnikiem. Takim nietypowym czynnikiem mogą być schorzenia somatyczne układu nerwowego, układu limbicznego i płatów skroniowych (tzw. epilepsja psychosomatyczna). Należy także upewnić się czy nie wystąpiło zatrucie ołowiem, urazy mechaniczne, guzy nowotworowe i zakrzepy w mózgu.

 

Metody, które stosowane są w leczeniu, stereotypii polegają na modulowaniu psychiki zwierzęcia metodami żywieniowymi, przy pomocy metod chirurgicznych, a także metod farmakologicznych oraz z wykorzystaniem czynników psychologicznych. U koni najczęściej sprawdzającą się metodą jest nie dokarmianie zwierzęcia, w ten sposób usuwa się przyczynę poprzez dostosowanie środowiska do potrzeb. Zwiększa się do maksimum przebywanie zwierząt na pastwisku i w ten sposób nie pozostawia się konia na dłuższy czas w samotności. Jeśli koń zstępuję z nogi na nogę, to zaleca się zwiększenie częstości treningu. Nie wolno karać za okazywanie stereotypi, u wszystkich gatunków zwierząt należy do minimum ograniczyć samotność. W przypadku gdy psy wygryzają i wylizują miejsca, według literatury fachowej powinno nauczyć się psa pozycji leżącej z głową pomiędzy przednimi łapami. Ogólnie przyjęło się, że hodowca musi ograniczyć samotność i „nudę” zwierząt do minimum, a także zminimalizować bodźce stresowe do minimum (stłoczenie czy zaburzone socjalne zachowania)(rys 2 i 3). Stereotypie oralne, można modulować w sposób odżywieniowy (rys 4.). To znaczy, dostarczać większą ilość paszy o mniejszej koncentracji składników odżywczych, a większej zawartości włókna surowego. U koni i cieląt, stosujemy dodatek siana (zaspokaja uczucie głodu).

 

rys 2jpg.stereotypia

Rys. 2

rys 3jpg

Rys.3 

rys 4jpg

Rys.4

Zabiegi chirurgiczne stosowane w leczeniu stereotypii stosuje się głównie u koni ogryzających żłób i połykających powietrze. Zabieg ten polega na obustronnym przecięciu i usunięciu (skąpym) mięśni zatok policzkowych w celu obniżenia siły podciśnienia uzyskanego w jamie ustnej. Według danych literaturowych efekt leczniczy zostaje osiągnięty w 100% jeśli zabiegi te stosuje się we wczesnej fazie rozwoju stereotypii.

 

Leczenie farmakologiczne polega na działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy. Głównym skutkiem tej metody jest obniżenie napięcia układu nerwowego poprzez regulację hormonów takich jak dopamina i serotonina. W przypadku psów, nadmiar stereotypii polegających na kręceniu się w koło lub łapaniu ogona leczy się lek hamujący receptory dopaminoenergiczne, jak i serotoninoergiczne. W przypadku pobudzenia nerwowego, stosuje się leki przeciwlękowe i przeciwdepresyjne (amitriptylinę). Trwają badania także nad substancjami, które regulują receptory opioidowe. Jednak te substancje, które sprawdzają się u zwierząt laboratoryjnych, niestety z powodu innego tempa metabolizmu nie dają pożądanych efektów u zwierząt gospodarskich. Jedynie u koni obserwowano wpływ blokerów receptorów opioidowych przypadku stereotypii polegającej na ogryzaniu żłobu.

 

Pomimo wyżej przedstawionych podejmowanych prób leczenia, tylko profilaktyka jest skuteczną i pewną metodą zwalczania stereotypii. Polega ona przede wszystkim na zapobieganiu powstawania „nudzie”. Czyli wzbogacaniu środowiska zewnętrznego i stymulowania go w sposób odpowiedni do cech gatunkowych. Warto też podkreślić, że występowanie stereotypii, a właściwie ich częstość jest znakomitym wyznacznikiem dobrostanu.