Dodaj ogłoszenie

CenyRolnicze
NOTOWANIA
21 sierpnia 2019, Środa.
Kursy walut: USD USD - 3,9210 EUR EUR - 4,3513 GBP GBP - 4,7623 DKK DKK - 0,5836
Archiwum
21.08.2019 12:48 DRÓB, cena tuszki w hurcie: 5,40- 6,00 zł/kg, średnia: 5,74 zł/kg (na podstawie informacji z 17 ubojni) +++ +++ +++ 20.08.2019 MATIF: pszenica kons. WRZ19 - 165,50 (- 0,15%), kukurydza LIS19 - 165,50 (+ 0,15%), rzepak LIS19 - 380,75 (+ 0,59%) [euro/tona] +++ +++ +++

ASF – porównujemy środki dezynfekcyjne. Które są najlepsze?

Martyna Frątczak

Wirus ASF jest jednym z bardziej wytrzymałych na warunki środowiska patogenów, są jednak substancje, które świetnie sobie radzą z jego inaktywacją i niszczeniem. Które najlepiej i najszybciej eliminują ASF i w jakich preparatach możemy je znaleźć? Do jakich działań w obrębie gospodarstw najlepiej nadają się poszczególne z nich? Czy są bezpieczne dla zwierząt, ludzi i sprzętów? Jak je stosować, aby zachowały najwyższą skuteczność?

Jak znaleźć ten idealny środek?

Cechami idealnego środka dezynfekcyjnego powinny być szybkie działanie, trwałość i wytrzymałość na zewnętrzne warunki, szerokie spektrum działania na bakterie, wirusy i grzyby, brak toksyczności dla ludzi i zwierząt, ekonomiczność użycia i stosunkowo niska cena. W praktyce ciężko jest znaleźć taki preparat, dodatkowo nadający się do wszystkich czynności związanych z dezynfekcją w obrębie gospodarstwa. Przy wyborze środków można kierować się sugestiami opublikowanymi m.in. przez Główny Inspektorat Weterynarii (Materiały Pomocnicze dla Hodowców Świń). Niestety w przedstawionym dokumencie wymieniono wiele preparatów ciężko dostępnych w naszym kraju, lub kompletnie nie przydatnych w gospodarstwach trzody chlewnej – np. środek do zasklepiania podojowego dla krów (Dip-Io 5000). W poszukiwaniu idealnego preparatu można również sugerować się produktami przebadanymi przez Państwowy Instytu Weterynaryjny w Puławach. Mimo wszystko w przypadku każdego z produktów najwięcej na temat działania, skuteczności i bezpieczeństwa dowiemy się sprawdzając subtancje czynne, jakie zostały w nim zastosowane. Przyjrzyjmy się zatem, co zawierają w sobie poszczególne produkty. Na końcu artykułu znajduje tabela porównująca skład większości dostępnych w naszym kraju produktów, często zawierających więcej niż jedną substancję czynną.  

Analizujemy produkty – co w sobie zawierają? Działanie, bezpieczeństwo i zastosowanie

1. Formaldehyd

To substancja występująca w postaci łatwo rozpuszczalnego w wodzie gazu, stosowana w produktach w postaci płynnej lub gazowej, zazwyczaj w postaci 37% roztworu nazywanego formaliną. To ekstremalnie reaktywny środek, wchodzący w reakcję z białkami organizmów żywych, DNA i RNA , niszczący je i tym samym unieszkodliwiający bakterie, przetrwalniki i wirusy. Działa wolniej od glutardehydu (opis w dalszej części artykułu). Jest bardzo efektywnym dezynfektantem, jednak niezwykle toksycznym i szkodliwym, jego opary są drażniące nawet w bardzo niewielkim stężeniu (<1 ppm). Silnie podrażnia i uszkadza układ oddechowy, skórę i błony śluzowe ludzi i zwierząt. Może mieć również potencjalnie działanie rakotwórcze. Z tego powodu pomimo skuteczności jego zastosowanie jest dość ograniczone. W walce z ASF najczęściej jego opary stosuje się do dezynfekcji urządzeń elektrycznych. Nigdy nie powinien być stosowany w obecności zwierząt! Należy również dbać o własne bezpieczeństwo podczas jego stosowania, m.in. zakładając strój ochronny.

Produkty zawierające formaldehyd: Polana V3, Aldekol Des 03, Cid 20, Omnisept

2. Podchloryny

To najczęściej stosowane jako dezynfektanty związki chemiczne chloru, dostępne w formie płynnej (podchloryn sodu) lub stałej (podchloryn wapnia). To związki doskonale niszczące patogeny na czystych powierzchniach, szybko inaktywowane jednak przez wszelki materiał organiczny (odchody zwierzęce, zabrudzona słoma) i tracące w kontakcie z nim część swoich właściwości biobójczych. Z tego powodu przed dezynfekcją zawsze poleca się przeprowadzenie wstępnego mycia oczyszczanych powierzchni. Wodne roztwory podchlorynu sodu niszczą bakterie, wirusy, grzyby i spory, mają również relatywnie niską toksyczność. Właściwie każdy wirus, którego przetestowano okazał się w pewnym stopniu wrażliwy na podchloryn sodu. Jest rekomendowany na wirusa ASF z powodu wysokiej skuteczności w niskich stężeniach (0,5% aktywnego chloru w roztworze wystarcza do dezynfekcji) i tym samym również wydajności użycia. Należy jednak pamiętać, że środki zawierające podchloryny przechowywane zbyt długo mogą tracić część swoich właściwości. Z tego powodu należy zwracać uwagę na czas ich przydatności do stosowania. Podchloryny mają szerokie zastosowane, szczególnie polecane są jednak do dezynfekcji pomieszczeń inwertarskich dla zwierząt oraz sprzętów. Wirusa ASF niszczą nawet już po 3-10 minutach oddziaływania na powierzchnię.

Produkty zawierające podchloryn sodu: Janobio, Chlorotaab-D, Savo Prim

Produkty zawierające chloraminę T, która po rozpuszczeniu w wodzie tworzy podchloryn sodu, szczególnie polecane do dezynfekcji pomieszczeń inwertarskich: Dezosan, Chloramin® T, Halamid

3. ALDEHYD GLUTAROWY (GLUTARALDEHYD)

To skuteczny środek dezynfekujący, przydatny zwłaszcza w niskich temperaturach, które nie obniżają jego skuteczności. Wodne roztwory glutardehydu są skuteczne wobec bakterii, wirusów i grzybów, nie radzą sobie jednak z przetrwalnikami bakterii i mykobakteriami powodującymi gruźlicę. Ich działanie opiera się o destrukcję błon komórkowych, białek i materiału genetycznego. Najsilniej działają w pH zbliżonym do 7,5, a zaburzenie tej wartości może sprawić że ich skuteczność spadnie nawet 36 razy. W kontakcie z materiałem organicznym takim jak odchody zwierzęce ich skuteczność lekko spada. Nie powoduje korozji metalu i nie uszkadza gumy, czy tworzyw sztucznych. Jest bardzo toksyczny i potencjalnie rakotwórczy, z tego powodu nigdy nie powinno się go stosować w obecności zwierząt i bez odpowiedniego stroju ochronnego.

Produkty zawierające aldehyd glutarowy: Hypred Force 7, Via-Sept, Polana V3, Dr Surfasteril DX-15, Aldekol Des 03, Aldekol Des Ff, Aseptol Pro, Cid 20, Desintec Fl-Des Ga forte, Multicide 150, Hypred Force 7, Viroshield, Omnisept, Viragri Plus VT49, Virocid F

4. IV-RZĘDOWE ZWIĄZKI AMINOWE 

IV-rzędowe związki aminowe są grupą jonowych związków chemicznych o strukturze umożliwiającej łatwe i skuteczne wiązanie się do dezynfekowanych powierzchni i oddziaływanie na nie. Większość produktów zawierające te substancje posiada w swoim składzie mieszaninę innych związków, która zwiększa ich efektywność działania i pomaga wycelować działanie wobec określonego patogenu, np. wirusa ASF. IV-rzędowe związki aminowe najlepiej radzą sobie z niszczeniem błon biologicznych, z tego powodu skutecznie niszczą bakterie i wirusy otoczone osłonką (takie jak wirus ASF). Niszczą mikroorganizmy również poprzez wiązanie się z DNA. W zależności od innych składników dodanych do produktu mogą być skuteczne również wobec całej gamy innych patogenów. Do zniszczenia wirusa ASF wystarczają nawet tak niskie stężenia IV-rzędowych związków aminowych jak 0,003%. Związki te są powszechnie stosowane jako dezyfektanty, nie poleca się ich jednak do antyseptyki, ponieważ udowodniono, że słabo radzą sobie z niszczeniem mikroorganizmów na powierzchni rąk. Idealnie sprawdzają się do dezynfekcji takich powierzchni jak podłogi i ściany. Mają relatywnie niską toksyczność, jednak przedłużony kontakt z nimi może spowodować podrażnienie skóry oraz układu oddechowego. Należy o tym pamiętać planując działania w obrębie dezynfekcji gospodarstwa.

Produkty zawierające IV-rzędowe związki aminowe: Via-Sept, Polana V3, Polana Lobbo, Dr Surfasteril DX-15, Aldekol Des 03, Aldekol Des Ff, Aseptol Pro, Cid 20, Desam Effekt M, Desintec Fl-Des Ga forte, Voigt Epidemed VC 400, Multicide 150, Hypred Force 7, Keno TM cox, KILL'OPS, Viroshield, Omnisept, Oxykol, Prontech, Prophyl 2000, Sanitas Forte Vet, Viragri Plus VT49, Virocid F

5. MONONADSIARCZAN (VI) POTASU

To łatwo rozpuszczalny w wodzie (najlepiej w ciepłej) związek będący silnym utleniaczem, powszechnie stosowany w środkach dezynfekcyjnych polecanych na wirusa ASF. Substancja ta jest stabilna, w kontakcie z materiałem organicznym (odchody, słoma) traci jednak część swoich właściwości. Rozwiązaniem tego problemu jest wstępne mycie powierzchni przed rozpoczęciem ścisłej dezynfekcji. Substancja w niskich stężeniach jest relatywnie mało toksyczna i odpowiednia do stosowania w obecności zwierząt, w wyższych stężeniach i nieprawidłowo stosowana powodować jednak może podrażnienie układu oddechowego, skóry, błon śluzowych oraz oczu. Poleca się ją do dezynfekcji pomieszczeń dla zwierząt i sprzętu. Środki ją zawierające są bardzo skuteczne, wymagają jednak 30 minut oddziaływania na powierzchnię, aby skutecznie ją odkazić.

Produkty zawierające mononadsiarczan (VI) potasu: Sulfoxid, Virkon S, Virkon Naturan, Ecocid® S, Virex

6. KWASY

Kwasy organiczne, do których należą takie związki, jak kwas cytrynowy, kwas mrówkowy, kwas glikolowy, kwas octowy i kwas nadoctowy mają potwierdzone, silne działanie wobec wirusa ASF. Kwas cytrynowy, jedna z najbardziej popularnych i bezpiecznych substancji od wieków stosowana w celu dezynfekcji w stężniu 2% jest bardziej skuteczna w niszczeniu wirusa ASF od podchlorynu sodu. Substancje z tej grupy mogą jednak wymagać nieco dłuższego czasu działania w porównaniu z innymi. Kwas cytrynowy poleca się do unieszkodliwiania odchodów i ścieków.

Produkty z kwasami organicznymi: Silveco, Dr Oxy-Des Foam, HPPA, Ecocid® S, Hyperox®, Incimaxx Aqua S-D, Incimaxx Des-N, Lerasept® Aktiv

Kwasy nieorganiczne, takie jak kwas siarkowy (VI), kwas fosforowy i kwas ortofosforowy również można spotkać w produktach do dezynfekcji, zazwyczaj w kombinacji z innymi składnikami. Wszystkie silne kwasy są w stanie zniszczyć wirusa ASF. Kwas solny (HCl) polecany jest do unieszkodliwiania odchodów i ścieków.

Produkty z kwasami nieorganicznymi: Incimaxx Aqua S-D, Viragri Plus VT49

7. WODOROTLENEK SODU (SODA KAUSTYCZNA), WODORTLENEK WAPNIA (WAPNO) I WĘGLAN SODU (SODA)

To grupa związków alkalicznych o podobnym działaniu, wyjątkowo skuteczna wobec wirusa ASF. Soda kaustyczna po rozpuszczeniu w wodzie tworzy wolne jony, które niszczą białka, tłuszcze i inne składniki mikroorganizmów. Ogromną zaletą związków z tej grupy jest zachowana wysoka skuteczność w kontakcie z materiałem organicznym. Z tego powodu są polecane do dezynfekcji ścieków oraz nawozu. Warto pamiętać o tym, że temperatura wpływa na efektywność związków chemicznych z tej grupy. O wiele mniejsze stężenia konieczne są do dezynfekcji przeprowadzanej w temperaturze 22°C niż 4°C. Poza unieszkodliwianiem nawozu i ścieków, przedstawione substancje nadają się do dezynfekcji pomieszczeń, maszyn i pojazdów oraz odzieży. 2% soda kaustyczna uważana jest za najsilniej działający wobec wirusa ASF związek chemiczny.

7. ZWIĄZKI FENOLOWE

Fenol to jeden z najstarszych środków chemicznych stosowanych do dezynfekcji. Jego skuteczność zwiększają wysokie tempeartury, szybko jednak spada w zbyt wysokim pH (w obecności związków alkalicznych), w obecności tłuszczy, mydeł i w niskiej temperaturze. W wysokich stężeniach łatwo penetruje błony biologiczne i prowadzi do śmierci komórek. Świetnie radzi sobie z przenikaniem przez materię organiczną. Z tego powodu do jego najważniejszych zastosowań należy unieszkodliwianie materiału biologicznego (który podlega późniejszemu zniszczeniu), np. odchodów zwierzęcych. Jego pochodne, takie jak krezole są bardziej aktywne od samego fenolu. Mieszaniny podchodnych fenolu stosuje się w dezynfekcji pomieszczeń, sprzętu medycznego i rąk.

Do związków fenolowych należy chlorokrezol – organiczny, rozpuszczalny w wodzie i tłuszczach alkohol o działaniu grzybobójczym, bakteriobójczym i wirusobójczym.

Produkty zawierające chlorokrezol: Neopredisan 135-1®, KC 5000

8. NADTLENEK WODORU

Czyli znana powszechnie woda utleniona, niszcząca poprzez utlenianie bakterie oraz grzyby, wykazująca również działanie inaktywujące wobec niektórych wirusów, zazwyczaj występujący w dezynfektantach jako jeden z kilku składników.

produkty: Lerasept® Aktiv, Incimaxx Des-N, Incimaxx Aqua S-D, Huwa-San Tr-50, HPPA, Oxy-Des Foam, Inwexol Silver 200/50P, Silveco

Praktyczne rady – na co zawsze zwracać uwagę przy wyborze preparatu?

CZAS DZIAŁANIA

Każdy produkt do dezynfekcji potrzebuje określonego czasu potrzebnego do kontaktu z odkażaną powierzchnią, aby mógł zadziałać i zniszczyć drobnoustroje. W przypadku większości preparatów czas ten jest dość długi i wynosi od 30 minut do kilku godzin, z kilkoma wyjątkami, np. w przypadku preparatów opartych na podchlorynie sodu. Czas działania ma ogromne znaczenie przy rozpatrywaniu środka, jaki chcemy zastosować np. w matach dezynfekcyjnych. Warto również brać pod uwagę szybkość wysychania środka, zwłaszcza latem. Jeśli zastosowany preparat wyschnie szybciej niż wynosi czas konieczny do skutecznej dezynfekcji, działanie będzie mijało się z celem. Z tego powodu należy zwracać uwagę na czynniki przyspieszające wysychanie, takie jak przeciągi i wentylacja.

STĘŻENIE ŚRODKA

Następnym istotnym parameterem jest stężenie stosowanego środka. Zawsze powinno się podążać za wskazówkami producenta i nie stosować zbyt niskich stężeń (wtedy ilość substancji będzie zwyczajnie zbyt niska aby zniszczyć drobnoustroje), jak również nie przekraczać zalecanych stężeń w górę (w przypadku zbyt dużego stężenia środek chemiczny w kontakcie z odkażanym materiałem organicznym spowoduje denaturację i nie będzie w stanie go przeniknąć i unieszkodliwić).

TEMPERATURA

To czynnik wpływający na skuteczność stosowanych środków. Większość środków chemicznych traci swoje właściwości w zbyt niskich temperaturach. W przypadku niektórych z nich (np. opatych na mononadsiarczanie (VI) potasu) efektywność działania w niskich temperaturach można zwiększyć poprzez dodatek odpowiednich substancji, np. glikolu propylenowego. Inne środki, takie jak aldehyd glutarowy, odpowiednią aktywność osiągają dopiero w bardzo wysokich temperaturach (15oC) i nie należy ich stosować zimą.

PRZEZNACZENIE

Zawsze należy dostosować środek do konkretnego działania w obrębie dezynfekcji. Warto uważnie czytać opakowanie produktu i wybierać najbardziej optymalne rozwiązania, również pod kątem kosztów. Np do dezynfekcji gnojowicy znacznie lepiej zastosować formaldehyd lub wodortlenek wapnia niż złożone preparaty handlowe.

 

Skład większości dostępnych w Polsce produktów o działaniu wirusobójczym, wymienionych przez Główny Inspektorat Weterynaryjny lub przebadanych przez Instytut Weterynaryjny w Puławach:

Produkt

Substancje czynne

Rekomendacja

Agrisan 8090

chloramina T

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Aldekol Des 03

aldehyd glutarowy, formaldehyd, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Aldekol Des Ff

aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Armex 2000

Związek chloru

PIW PIB Puławy

Aseptol Pro

IV-rzędowe związki aminowe, aldehyd glutarowy

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Chloramin® T

chloramina T

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Chlorotaab-D

podchloryn sodu

PIW PIB Puławy

Cid 20

formaldehyd, aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe, glikosal, izopropanol

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Desam Effekt M

syntetyczne polimery, mieszanina surfaktantów

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Desintec Fl-Des Ga forte

aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Dezacid VR Red

mono-nadsiarczan potasu

PIW PIB Puławy

Dezosan

chloramina T

PIW PIB Puławy

Dr Oxy-Des Foam

nadtlenek wodoru, kwasy organiczne, mieszanina surfaktantów

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Dr Surfasteril Dx-15

IV-rzędowe związki aminowe, aldehyd glutarowy, izopropanol

PIW PIB Puławy

Ecocid® S 

Mono-nadsiarczan potasu, kwasy organiczne, surfaktanty

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Halamid

chloramina T

Główny Inspektorat Weterynaryjny

HPPA

nadtlenek wodoru, kwasy organiczne

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Huwa-San Tr-50

nadtlenek wodoru, azotan srebra

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Hyperox

nadtlenek wodoru, kwasy organiczne, surfaktanty

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Hypred Force 7

aldehyd glutaralowy IV-rzędowe związki aminowe

PIW PIB Puławy

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Incimaxx Aqua S-D

nadtlenek wodoru, kwasy organiczne, kwas siarkowy (VI)

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Incimaxx Des-N

nadtlenek wodoru, kwasy organiczne, surfaktanty

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Inwexol silver 200/50P

nadtlenek wodoru

PIW PIB Puławy

Janobio

podchloryn sodu

PIW PIB Puławy

KC 5000

chlorokrezol     

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Keno TM cox

IV-rzędowe związki aminowe, syntetyczne polimery

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Kill’ops

IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Lerasept Aktiv

nadtlenek wodoru, kwas organiczny

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Multicide 150

aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Neo Opp 2

fenylofenol

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Neopredisan 135-1

chlorokrezol

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Omnisept

formaldehyd, aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Oxykol

IV-rzędowe związki aminowe, kwas organiczny

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Polana Lobbo

IV-rzędowe związki aminowe

PIW PIB Puławy

Polana V3

formaldehyd, aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe

PIW PIB Puławy

Prontech

IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Prophyl 2000

chlorokrezol, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Q-250

związek aldehydowy, IV-rzędowe związki aminowe

PIW PIB Puławy

Sanitas Forte Vet

IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Savo Prim

podchloryn sodu, anionowe środki powierzchniowo czynne

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Silveco

nadtlenek wodoru, kwasy organiczne

PIW PIB Puławy

Sulfoxid 

mono-nadsiarczan potasu

PIW PIB Puławy

Taab-1

IV-rzędowe związki aminowe

PIW PIB Puławy

Via-Sept

aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe, syntetyczne polimery

PIW PIB Puławy

Viragri Plus VT49

aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe, kwas fosforowy, kwas ortofosforowy, metanol, alkohol metylowy

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Virex

mono-nadsiarczan potasu, dichloroizocyjanian sodu

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Virkon S

mono-nadsiarczan potasu

PIW PIB Puławy

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Virocid F

alkohol, aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Viroshield

aldehyd glutarowy, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Voigt Epidemed VC 400

etanoloamina, IV-rzędowe związki aminowe

Główny Inspektorat Weterynaryjny

Uwaga: w tabeli zastosowano zbiorcze kategorie niektórych substancji, poszczególne preparaty mogą różnić się od siebie konkretnymi związkami chemicznymi w obrębie grupy, np. IV-rzędowych związków aminowych.

 

Źródła:

Juszkiewicz, M., Walczak, M., & Woźniakowski, G. (2019). Characteristics of selected active substances used in disinfectants and their virucidal activity against ASFV. Journal of Veterinary Research, 63, 17-25.

Krug, Peter W., et al. (2012). Disinfection of foot-and-mouth disease and African swine fever viruses with citric acid and sodium hypochlorite on birch wood carriers. Veterinary Microbiology 156, 96-101.

https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/materialy-pomocnicze-dla-hodowcow-swin

https://lek.vet/2018/08/19/asf-czy-mozna-wybrac-skuteczny-sposob-dezynfekcji/

Martyna Frątczak
Autor: Martyna Frątczak
Martyna Frątczak, studentka Weterynarii, zainteresowana szeregiem zagadnień związanych z medycyną zwierząt, ekologią i epidemiologią. Pasjonatka literatury pięknej i popularnonaukowej. W przyszłości chciałaby połączyć pracę lekarza weterynarii z prowadzeniem badań naukowych.

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Najnowsze artykuły autora:

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 (0 głosów)

Może zainteresuje Cię również:

BAYER pozwany na miliardy dolarów. Rakotwórczy her

13 maja tego roku sąd USA przyznał ponad 2 miliardy dolarów

Czy ASF na dużych fermach z wysokimi standardami b

Bogdan Konopka, Główny Lekarz Weterynarii, ma spore wątpliwo

Będą ułatwienia w handlu tucznikami na terenach za

Główny Lekarz Weterynarii zapowiada wprowadzenie ułatwień w